1 ... 10 11 12 13 14 15 16 17 ... 23

Darslarning turlari quyidagicha - Toshkent farmatsevtika instituti «ijtimoiy fanlar»

bet14/23
Sana10.02.2018
Hajmi5.15 Kb.

Darslarning turlari quyidagicha: 


I. 


dars  – 

leksiya


;  b)  dars  – 

suhbat


;  v)  kino  darsi;  g)  nazariy  yoki 
amaliy  mustaqil  (tadqiqot  tipidagi)  ishlar  darsi;  d)  aralash  dars  (bitta 
darsda darsning xar xil turlari birikmasi). 

II.

 

mustaqil

  (og‘zaki  yoki  yozma  mashqlardan  iborat  reproduktiv  tipdagi)  ishlar 
darsi; b) 

dars

 - laboratoriya ishi; v) amaliy ishlar darsi; g) dars - ekskursiya. 

III.

  

og‘zaki

 
(umumiy,  yakka  tartibda,  guruhiy)  so‘rash;  b)  yozma  (yakka  tartibda) 
so‘rash; d) sinov; e) sinov amaliy (laboratoriya) ishi; f) kontrol ish; g) aralash dars. 
Oldingi uchta turning birikmasi.
  
 
 

 


 


 


 



 
 
MAQSADI 
 
DARS 
 
ELEMENTLARI 
 
DARSNING 
VAZIFALARI 
 
MAZMUN 
 
TA'LIM BERUVChI 
 
SHAKL 
 
TARBIYA BERUVChI   
USULLAR 
 
RIVOJLAN- 
TIRUVCHI 
 
VOSITALAR 
 
O‘QITUVCHI –  
O‘QUVCHI
 
 

 


 


 


 G l o s s a r i y. 


Dars

  –  ta'limni  tashkil  etish  asosiy  shakli.  Dars  ta'lim  jarayoning  yaxlitligi  nuqtai 
nazaridan ta'limning asosiy tashkiliy usuli hisoblanadi.   

Tizim  

–  o‘zining  xossalari  va  bog‘lanishlari  bo‘yicha  u  yoki  bu  tartibdagi  o‘zaro 
bog‘liq ko‘p elementlardir. 

Sinf

  –  yoshi  va  bilimi  jixatdan  bir  xil  bo‘lgan  ma'lum  mikdordagi  O‘quvchilar 
guruxidir. 

Nazorat savollari: 


1.

 Nima sababdan darslar xar-xil turlarda tashkil etilishini  tushuntirib bering ? 

2.

 Eng ko‘p qo‘llaniladigan dars turi ? 

3.

 Qaysi dars turi o‘quvchilarga ilmiy-nazariy bilim berishga haratilgan ? 

4.

 Darsning tarkibiy qismlarini qaysi hujjatlarda ko‘zatish mumkin ? 

5.

 qaysi element hamma dars turlarida mavjud bo‘ladi ? 

6.

 Xar bir dars turiga reja to‘zing. Uning farqli tomonlarini solishtirib ko‘ring ? 

7.

 Ilg‘or o‘qituvchilarning darsini ko‘zatib, tegishli xulosalar chiqaring ?  

8.

  Laboratoriya  mashg‘ulotlarida  dars  tizimi,  uning  tiplari  va  turlariga  oid  munozara 
uyushtiring.  

9.

  Maktab  o‘qituvchisining  darsga  tayyorlanishini  o‘rganib  u  xaqida  konspekt  yozib 
keling.    
 
 
 
 
 
 
 
DARS – YAXLIT PEDAGOGIK TIZIM SIFATIDA 
 
NATIJA 

Ta'lim texnologiyalari. 
Reja: 

1.


 


Ta'lim texnologiyalari. 

2.


 


―Talimiy  texnologiya‖,  ―Pedogogik  texnologiya‖,  ―O‘qitish  texnologiya‖ 
tushunchalarining tahlili. 
 
Tayanch  tushunchalar:
  ta'lim  texnologiyalari,  differantsial  ta'lim,  ta'lim  tizimi, 
pedagogik texnologiya, o‘kitish texnologiyalari, modulli ta'lim. 
   Insoniyat  svilizatsiyasining  quyi  bosqichlaridashaxsni  tarbiyalash,  unga  ta'lim 
berishga  yo‘naltirilgan  faoliyat  sodda,  juda  oddiy  talablar  asosida  tashkil  etilgan 
bo‘lsa,  bugungi  kunga  kelib  ta'lim  jarayonini  tashkil  etishga  nisbatan  o‘ta  qat‘iy 
hamda  murakkab  talablar  qo‘yilmoqda.  Chunonchi  murakkab  texnika  bilan  ishlay 
oladigan,  ishlab  chiqarish  jarayonining  mohiyatini  to‘laqonli  anglash  imkoniyatiga 
ega, favqulotda ro‘y beruvchi vaziyatlarda ham yuzaga kelgan muammolarni ijobiy 
xal  etuvchimalakali  mutaxasisni  tayyorlashga  bo‘lgan  ijtimoiy  extiyoj  ta'lim 
jarayonini texnologik yondoshuv asosida tashkil etishni taqazo etmoqda. 
   Shu  bois  ijtimoiy  taraqqiyot  bilan  uzviy  aloqadorlikda  rivojlanib  borayotgan 
pedogogika  fanining  vazifalari  doirasi  kegayib  bormoqda.  Tabiiy  ravishda 
zamonaviy fan-texnika yutuqlaridan samarali foydalana olish mazkur fan oldiga ham 
qo‘yilgandir. 
   Ayni  vaqtda  Respublika  ijtimoiy  hayotiga  shiddatli  tezlikda  axborotlar  oqimi 
kirib  kelmoqda  va  keng  ko‘lamni  hamrab  olmoqda.  Axborotlarni  tezkor  suratda 
qabul qilib olish, ularni tahlil etish, qayta ishlash, nazariy jihatdan umumlashtirish, 
hulosalash  hamda  o‘quvchiga  etkazib  berishni  yo‘lga  qo‘yish  ta'lim  tizimi  oldida 
turgan dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Ta'lim-tarbiya jarayoniga pedogogik 
texnologiyani  tadbiq  etish  yuqorida  qayd  etilgan  dolzarb  muammolarni  ijobiy  xal 
etigan xizmat qiladi. 
   Ta'lim  tizimini  texnologiyalashtirish  g‘oyasi  o‘tgan  asrning  boshlarida  harbiy 
Evropa hamda AQShda ta'lim tizimini islox qilish, ta'lim samaradorligini  oshirish, 
shaxsning  ijtimoilashuvini  ta'minlash  uchun  muayyan  shar-sharoitni  yaratish 
borasidagi ijtimoiy harakat yuzaga kelgan davrda ilk bora o‘rtaga tashlandi. Mazkur 

g‘oya  30  yillarda  ta'lim  jarayoniga  ―pedagogik  texnika‖  (ta'lim  texnikasi) 
tushunchasini  olib  kirilishi  bilan  asoslandi.  Ushbu  davrlarda  yaratilgan  maxsus 
adabiyotlarda ―pedogogik (ta'lim) texnika (si)‖tushunchasi ―o‘quv  mashg‘ulotlarini 
aniq va samarali tashkil etishga ko‘maklashuvchi usul va vositalar yig‘indisi‖ tarzida 
talqin  etildi  hamda  o‘quv  jarayoniga  o‘quv  va  labaratoriya  jixozlarining  olib 
kirilishi,  ulardan  samarali,  unumli  foydalanish,  material  mazmunini  ko‘rsatmali 
qurollar  yordamida  tushuntirish  kabi  holatlar  ta'lim  samaradorligini  oshirishga 
yordam beruvchi etakchi omillardir deya boholanadi. 
  20  asrning  50  yillarida  ta'lim  jarayonida  texnik  vositalarni  qo‘llash  ―ta'lim 
texnologiyasi‖  yo‘nalishini  belgilab  beruvchi  omil  deya  etirof  etiladi,  asosiy  etibor 
o‘quvchilar  auditoriyasini  kengaytirish  texnik  vositalardan  foydalanish  evaziga 
amalga oshirilishi, texnik vositalarni imkoniyatlarini yanada takomillashtirish, ularni 
axborot  siqimini  kengaytirish,  axborotlarni  uzatish  xizmatini  sifatli  tashkil  etish, 
ta'lim  olishni  individuallashtirish  kabi  masalalarga  qaratiladi.  Bu  borada  olib 
borilgan  tadqiqotlarning  ob'ekti,  tayanch  nuqtasi  sifatida  texnik  vositalar 
imkoniyatlari,  ularni  takomillashtirish  jarayoni  qabul  qilindi,  shuningdek,  o‘quv 
jarayoni  ―texnologiyalashtirish‖ning  tashkiliy  jixatlarini  o‘rganishga  alohida  ur?u 
berildi. 
    60  yillarning  boshlarida  ta'lmni  dasturlash  asosida  ta'lim  jarayonini  tashkil 
etish  ―texnologiya‖  tushunchasininng    moxiyatini  ochib  beruvchi  omil  sifatida 
ko‘rina  boshlandi.  Dasturiy  ta'lim  o‘quvchilarga  muayyan  bilimlarni  aloxida  hism 
xolida  emas,  balki  izchil,  yaxlit  tarzda  berishni  nazarda  tutadi.  Ta'lim  jarayoninng 
yaxlit, maqbul dasturiga muvofiq tashkil etish taklifi ilk bora AQShda faoliyat yurita 
boshlagan  ―dasturiy  ta'lim  va  o‘rgatuvchi  mashinalar  bo‘yicha  birlashgan  qo‘mita‖ 
tomonidan  ilgari  surilgan.  Dasturiy  ta'lim  o‘zida  ta'lim  maqsadlari,  ularni 
o‘zgartirish va boxolashning mos ravishdagi mezonlari hamda ta'lim muxitining aniq 
tavsifini hamrab oladi. (1. jadval ko‘rsatiladi.)   
Ta'lim  jarayonini  texnologiyalashtirish    nazariyasining  shakllanishi  uzoq 
muddatli vaqt oralig‘ida kechdi. Qator mamlakatlarda ta'lim texnologiyasi va uning 
muammolarini  tadbiq  etishga  alohida  etibor  qaratiladi.  Ta'lim  texnologiyasi 

muammolarini tadbiq etuvchi tashkilotlar tuzuldi, maxsusv jurnallar nashr etildi. ( 2. 
jadval):  
―Ta'lim texnologiyasi‖nazariyasining shakllanish bosqichlari.      
(1 jadval)  
№ 
Bosqichlar 
YILLAR 
TA'LIM TEXNOLOGIYASI--TT 
1   
1-
Bosqich 
XX asning 
30 yillari 
T  T-  o‘quv  mashg‘ulotlarini  aniq  va  samarali  tashkil 
etishda ko‘maklashuvchi usul va vositalar yig‘indisi (ped 
texnologiya) 
2   
2-
Bosqich 
 
XX asrning 
50 yillari 
T  T—Ped  tex.+jarayonida  texnik  vositalarni  (  TV 
qo‘llash,  ularning  imkoniyatlarini  takomillashtirish, 
axborot  sig‘imini  kengaytirish,  axborotlarni  uzatish 
xizmatini  sifatli  tashkil  etish,  o‘quvchi  faoliyatini 
indviduallashtirish. 
   
3-
Bosqich 
 
XX asrning 
60- yillari 
TT+ped tex. + TV + dasturiy ta'lim (DT). Dasturiy ta'lim-
ta'lim  maqsadlarini  aniqlanishi,  ta'lim  jarayonini  umumiy 
loixalash,  o‘quvchilar  tomonidan  nazariy  bilimlarni 
o‘zlashtirilishi  extimoilini  oldindan  tashxislash,  ta'lim 
jarayonini 
samaradorligini 
aniqlash, 
maqsadining 
natijalanganligini  o‘rganish,  faoliyat  natijalarini  taxlil 
etish. 
TT - ped.tex+ TV+ DT 
Ta'lim texnologiyasi muammolarin tadbiq etuvchi tashkilotlar hamda ilmiy 
jurnallar.  (2  jadval) 
 
№ 
Mamlakat 
lar 
Tashkilot nomi 
Tash.top 
yil 
Jurnal nomi 
Nashr et. y. 

AQSh 
Ta'lim 
komunikatsiyasi 
Asotsiasi 
1971 
―Ta'lim texnoligiyasi‖ 
1961 


Angliya 
Pedogogik ta'lim 
Milliy Kengashi 
1967 
―Ta'lim texnologiyasi 
va dasturli ta'lim‖ 
1964 
 
 
 
 
―Ta'lim 
texnologiyasi‖ 
1970 

Yaponiya 
4 nomda ilmiy 
jamiyatlar faoliyat 
olib bormoqda 
1965-70 
―Ta'lim 
texnologiyasi‖ 
1965 
 
 
 
 
―Ta'lim texnologiyasi 
sohasidagi 
tadqiqotlar‖ 
1965 

Italiya 
 
 
―Ta'lim 
texnologiyasi‖ 
1971 
 
 Yuqorida nomlari keltirilgan tashkilot hamda ilmiy jurnallar faoliyatining asosiy 
mazmuni  ta'lim  texnologiyasi  muammolari  bo‘yicha  olib  borilayotgan  ilmiy 
tadqiqotlar  g‘oyalari  va  natijalarini  umumlashtirib,  taxlil  etib  borish,  shuningdek, 
ushbu  tadqiqotlar  natijalarining  tahlili  asosida  muayyan  tavsiyalarni  ishlab  chiqish, 
eng  samarali  tadqiqotlarni  ommalashtirishdan  iboratdir.  Ta'lim  texnologiyasining  
mohiyati,  uning  yutuqlari  bilan  ta'lim  sohasi  xodimlarini  xabardor  etib  borish, 
ularninng bu boradagi malakalarini oshirishga yo‘naltirilgan faoliyatni tashkil etish 
hamda ta'lim texnologiyasi muammolarini tadbiq etuvchi tashkilotlar zimmasidadir. 
  Rivojlangan  mamlakatlarda  ta'lim  texnologiyasi  borasida  katta  tajribalar 
to‘plangan bo‘lib, ayni vaqtda ulardan samarali foydalanib kelinmoqda. O‘zbekiston 
Respublikasida ham bu borada muayyan tajribalar to‘planayotgan bo‘lsada, biroq bir 
qator muammolar ham mavjud. (2- shakl): (ko‘rsatiladi.) 
  Mazkur  muammolarni  ijobiy  xal  etilishi  ta'lim-tarbiya  jarayonlarida  muayyan 
samaradorlikka  erishish  bilan  bir  qatorda  barkamol  shaxs  va  malakali  mutaxasisni 
tarbiyalashga imkon beradi 
 Respublika ta'lim muossasalari faoliyatiga pedagogik texnologiyalarni joriy etish 
muammolari. (2. shakl) 

 
 
 
                                               
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zamonaviy  o‘qitish  texnologiyalari-majmuaviy  integral  (  butun,  uzviy  bog‘liq) 
tizim  bo‘lib,  unda  ta'lim  maqsadlari  asosida  belgilangan  ko‘nikma  va  malakalar 
o‘quvchilar tomonidan nazariy bilimlarni o‘zlashtirish, ulardan muayyan ma'naviy-
ahloqiy  sifatlarni  tarbiyalashga  yo‘naltirilgan  pedogogik  faoliyat  usullarinnig 

Ta'lim 


tеxnologiyasi 


g‘oyalarining 


ta'lim 


jarayoniga 


to‘laqonli tadbiq 


etilishi uchun 


mintaqaviy 


ichki 


imkoniyatlarni  


puxta o‘rganish 


 


Xususiy 


fanlarning 


o‘?itilishi 


jarayoniga 


ilg‘or 


tеxnologiyalarni 


joriy etish 


choralarini 


bеlgilash, zarur 


shart-


sharoitlarni 


yaratish 


 


Barcha turdagi 


ta'lim muassasalarini 


pеdogog xodimlarini                    


qayta tayyorlash, 


ularni ta'lim 


jarayonida yangi 


pеdogogik 


tеxnologiyalardan 


foydalanish 


malakalarin oshirish 


 


Ta'lmi 


subеktlari


ning 


tеxnikaviy 


sovodxonli


giga 


erishish 


 


 


Tеzkor 


axborot 


xizmatini 


yo‘lga 


qo‘yish 


 


Pеdogogik 


jarayonning 


dеmokratlash


uv va 


insonparvarl


ashuviga 


erishish 


 


O‘quv 


chi 


ning 


indiviu


dallash


uviga 


alohida 


ahamiy


at 


bеrish 


 


Tadqiqot 


lar 


natijalarini 


taxlil etish, 


umumlashti


rishtavsiyal


ar ishlab 


chiquvchi 


Markazni 


tashkil 


etish. 


 


Ta'lim tizimiga pеdogogik tеxnologiyalarni samarali 
joriy etish yo‘llaridagi muammolar 
 

Nazariyani 


yagona nom 


bilan 


nomlanishga 


erishish ( bu 


pеdogoglar 


o‘rtasida 


mayyan 


tushunmovchil


iklarni kеltirib 


chiqarmoqda) 


 



ma'lum  tartibga  solingan  to‘plami  sifatida  aks  etadi.    Bu  o‘rinda  ta'lim 
maqsadlarining  belgilanishi  (kimga  va  nima  uchun?),  mazmunni  tanlash  va  ishlab 
chiqish  (nima?),  ta'lim  jarayonlarini  tashkil  qilish  (qanday?),  ta'lim  metod  va 
vositalarining  belgilanishi  (nimalar  yordamida?),  shuningdek,  o‘qituvchilarning 
malaka  darajasi  (kim?),  erishilgan  natijalarni  baholash  metodi  (qanday  yo‘l  bilan?) 
inobatga  olish lozim.  Keltirilgan  mezonlarning majmuaviy tarzda  qo‘llanishi o‘quv 
jarayonining mohiyati va texnologiyasini belgilab beradi. 
   Pedogogik  vazifani  belgilashda  quyidagilarni  inobatga  olish  maqsadga 
muvofiqdir: 
-ta'lim maqsadlarini xal etish asosida o‘quv predmeti mazmunini aniqlash; 
--o‘quv predmeti axborot tuzilmasini ishlab chiqish va uni o‘quv unsurlari tizimi 
ko‘rinishida ifodalash; 
--o‘quvchilarning o‘quv unsurlarini o‘zlashtirish darajalarini avvaldan belgilash; 
--o‘quvchilarning  dastlabki  bilim  darajasini  aniqlash  (  bu  ko‘rsatkich  o‘quv 
predmetining mazmuni asoslanadigan o‘quv materialini o‘zlashtirganlik darajasidan 
kelib chiqadi) ; 
--moddiy  baza  hamda  ta'limning  tashkiliy  shakllariga  qo‘yilgan  chegaralarni 
belgilash. 
   Pedogogik  vazifalarni  xal  etilishini  ta'minlovchi  o‘qitish  texnologiyasini 
loixalashga  qaratilgan  o‘qituvchi  faoliyati  ta'limning  metod,  shakl  va  vositalarini 
shakllantirish  bilan  belgilanadi.  Boshqacha  qilib  aytganda,  pedogog  faoliyati  uta 
asosiy  omil  bilan  tavsiflanadi:  boshqarish  turi,  axborot  almashishjarayonining  turi, 
axborotni uzatish vositalarining tiplari va bilish faoliyatini boshqarish. 
    O‘qitish  jarayoniga  faoliyat  nuqtai  nazaridan  yondoshish  kantseptsiyasiga 
asoslanib, uni tashkil etishning quyidagi mantiqiy ketma-ketligini asoslash mumkin. 
Dastlab o‘quv  materiali  mazmunining tavsifi, uni o‘rganishdan ko‘zlangan  maqsad 
(o‘zlashtirish darajalari), shuningdek, pedogogik vazifaning qo‘yilish shartlari tahlil 
etiladi. So‘ngra o‘qitishning mos ravishdagi metodlari hamda o‘quvchilarning bilish 
faoliyatining  boshqarish  tizimi  ishlab  chiqiladi.  Shu  asosda  o‘qitish  vositalarining 
ro‘yxati tuzildi. Ushbu usul bilan hosil qilingan metod va ta'lim vositalarining yaxlit 

tizimi  tashkiliy  shakllar  bilan  uyg‘unlashtirildi,  ya'ni  muayyan  texnologiya  ishlab 
chiqildi.  
   Umumlashgan  pedogogik  texnologiyalar  ma'lum  psixo-pedogogik  asoslarda 
qurilgan ―sintetik nazariya‖ sifatida xaraladi. 
   Bugungi  kunda  pedogogik  texnologiyalar  tadbiqiy  asosini  shaxsiy  faoliyatli 
yondoshuv,  tanqidiy-ijodiy,  fikrlash  muammolarni  xal  etish,  qaror  qabul  qilish  va 
jamoada hamkorlikni qaror totirishga oid pedogogik texnologiyalarni ishlab chiqish 
extiyoji  yuzaga  kelmoqda.  Ayni  vaqtda  ta'lim  muassasalari  amaliyotida  quyidagi 
pedogogik texnologiyalardan samarali foydalanilmo?da.(3- jadval)(ko‘rsatiladi.) 
    Shunday  qilib,  avvaldan  loixalashtirilgan  ta'lim-tarbiya  jarayonining 
pedogogik texnologiyasi o‘zida metodlar tizimi, maqsad, shakl, vositalari, o‘qituvchi 
va  o‘quvchilarning  birgalikda  faoliyat  ko‘rsatish  imkoniyatlari  hamda  yakuniy 
natijalarga erishish borasidagi majmuani mujassamlashtiradi. 
 
 
 

Pedogogik texnologiya turlari 3-jadval 
Ped.tex turlari 
Maqsadi 
Mohiyati 
Mexanizmi 
 
Muammoli 
ta'lim 
O‘quvchilarning 
Bilish faolligi 
Va ijodiy 
mustaqilligini 
oshirish 
O‘quvchilarga ketma-ket 
va  maqsadli  ravishda 
ularda 
bilimlarni 
o‘zlashtirish  borasidagi 
faollikni 
yuzaga 
keltirishga 
xizmat 
qiluvchi 
masalalarni 
berib borish 
Tadqiqotchilik 
metodlari, 
bilish 
faoliyatiga 
yo‘naltirilgan 
masalalarni echish 
Mujassam- 
lashtirilgan 
o‘qitish 
Shaxsni  his  qilish 
xususiyatlariga 
maksimal 
darajada 
yaqinlashtirilgan 
ta'lim 
jarayonini 
tuzulmasini 
yaratish 
Mashg‘ulotlarni 
bloklarga 
biriktirish 
xisobiga  fanlarni  chuqur 
o‘zlashtirishga erishish 
O‘quvchilar 
ish 
qobiliyati 
dinamikasini 
hisobga 
oluvchi 
ta'lim metodlari 
Modulli ta'lim  Ta'lim  mazmunini 
shaxs 
individual 
ehtiyojlari 
va 
uning 
bazaviy 
tayyorligi 
darajasiga 
muvofiqlashtirish 
O‘quvchilarni 
induvidual  o‘quv  dasturi 
asosida 
mustaqil 
ishlashlari 
Muammoli 
yondoshuvni 
amalga 
oshirishning 
induvidial maromi 
Rivojlan- 
tiruvchi 
ta'lim 
Shaxs  va  uning 
qobiliyatlarini 
rivojlantirish 
O‘quv  jarayonini  shaxs 
potentsial  imkoniyatlari 
va 
ularni 
amalga 
oshirishga yo‘naltirish 
O‘quvchilar 
faoliyatini 
turli 
soxalarga 
yo‘naltirish 

Differentsial 
ta'lim 
O‘quvchilarni 
layoqati,  qiziqish 
va 
qobiliyatini 
aniqlash 
uchun 
qulay  sharoitlarni 
yaratish 
Turli 
o‘zlashtirish 
darajalari 
bo‘yicha 
majburiy 
me'yor(standart)dan  kam 
bo‘lmagan 
xajmdagi 
dastur 
materialini 
o‘zlashtirish 
Induvidual  ta'lim 
metodi. 
Faol 
(majmuaviy) 
o‘qitish 
O‘quvchilar 
faolligini 
tashkillashtirish 
Bo‘lajak 
kasbiy 
faoliyatni  predmetli  va 
ijtimoiy 
mazmunini 
modellashtirish 
Faol 
o‘qitish 
metodlari 
O‘yin texnolo-
giyalari 
Bilim,  ko‘nikma 
va 
malakalarni 
o‘zlashtirishning 
shaxsiy 
faoliyat 
tavsifida 
bo‘lishini 
ta'minlash 
O‘quv 
axborotlarini 
qayta 
ishlash 
va 
o‘zlashtirishga 
yo‘naltirilgan  mustaqil 
bilish faoliyati 
O‘quvchilarni 
ijodiy 
faoliyatga 
jal  etishning  o‘yin 
metodlari. 
 
 
 

Glossariy. 


Pedagogik  texnologiya  –  eng  qisqa  va  umumlashtirilgan  ta'rifi  barkamol 


insonni shakllantirish faoliyati. 


Texnolog – biror texnologiyani mutaxassisi. 


Texnologiya  –  biror  ishda  mahoratda,  san'atda  qo‘llanadigan,  yo‘llar,  usullar 


majmuasi.  


Nazorat savollari: 


1.Ta'lim texnologiyasi tushunchasiga ta'rif bering. 
2.O‘qitish texnologiyalari haqida nimalar bilasiz? 
3.Ta'lim  texnologiyalari,  pedagogik  texnologiya,  o‘qitish  texnologiyalari 
tushunchalarini farqlab bering. 

Muammoli ta'lim 


 


Reja: 


1.


 


O‘quvchilar ta'limiga muammoli yondashishning xususiyatlari.  

2.


 


Muammoli ta'limning maqsadi.  

3.


 


Muammoli vaziyatlarni yaratish va hal qilishning yo‘llari 
 
 
Tayanch so‘zlar:  muammo,  vaziyat, ilmiylik,  fikr,  muloxaza, izlanish, ijodiy 
fikr.  

Muammoli ta'lim nima? 

Qanday qilib

 

rauammoli vaziyat yaratish mumkin? 
Muammoli  deyilganda  o'quv  materialini  o'quvchilar  ongida  ilmiy  izlanishga 
o'xshash  bilish  vazifalari  va  muammolari  paydo  bo'ladigan  qilib  o'rganish 
tushuniladi. 
O'quvchilarning fikrlash faoliyatida mantiqiy to'g'ri, ilmiy xulosalarni izlash va 
o'zlashtirishga rag'batlantiradigan muammoli vaziyatlar vujudga keladi. 
Har qanday. ta'lim o'quvchi uchun muammolidir. O'quvchi ongida muammoli 
vaziyatni  vujudga  keltirish,,  o'quvchining  faol  fikrlash  faoliyati  o'quv  materialini 
puxta  o'zlashtirib  olishlari  haqida  sharq  pedagoglari  qimmatli  fikrlar  aytib 
o'tganlar. 
Mutafakkir  Abu  Rayhon  Beruniy  (937-1048)  didaktik  qarash-larida 
o'quvchilarni o'qitish hamda tarbiyalash jarayonida, birin-chidan, turli mavzularda 
mulohazalar yuritishni, o'quvchining zerikmasligini, zo'riqmasligini ta'kidlagan. 
Muammoli vaziyatda: 

 
o'quvchi  uchun  bilish  qiyinchiligiga  ega,  ya'ni  o'rganilayot-gan  muammo 
ustida fikr yuritish; 

 
o'quvchilarda bilishga qiziqish u'yg'otish; 

 
tahlil jarayonida o'quvchilarning avvalgi tajribasi va bilimi-ga suyanish. 
Ta'lim  jarayonida  muammoli  vaziyatni  vujudga  keltirish,  un-dan  foydalanish 
usullarini  yaratish,  ta'lim  tizimining  har  bir  bos-qichida  o'rganiladigan  fanlarga 
xosdir. 
Muammoli  vaziyat  fanning  mazmuni  o'ziga  xos  xarakter  xusu-siyatlari,  uni 
o'rganish usullarini hisobga olgan holda yaratiladi. 
Muammoli  ta'lim  –  deyilganda  o‘quv  materialini  o‘quvchilar  ongiga  ilmiy 
izlanishga  o‘xshash  bilim  vazifalari  va  muammolari  paydo  bo‘ladigan  qilib 
o‘rganish tushuniladi. 
O‘quvchining fikrlash faoliyatida muammoli vaziyatlar vujudga keladi va ular 
bolani obektiv ravishda izlanishga va  mantiqan to‘g‘ri ilmiy xulosalar  chiqarishni 
o‘rganishga da'vat etadi.   
Muammo  -  ilmiy  bilishni  rivojlantirish  zarurligini  ifodalashning  sub'ektiv 
shaklidir.  U  muammoli  vaziyatda,  ya'ni  jamiyat  rivojlanishi  jarayonida  bilish  va 
bilmaslik o‘rtasida ob'ektiv ravishda vujudga keladigan ziddiyat. 
 
Muammoli vaziyat - o‘quvchining ma'lum psixik holatidir. Bunday holat biror 
topshiriqni  bajarish  (masala  echish,  savolga  javob  topish)  jarayonida  ziddiyatni 

anglash tufayli vujudga keladi. Ana shu ziddiyatni anglash o‘quvchilarda predmet 
to‘g‘risidagi, ishni bajarishning usuli yoki shartlari haqidagi yangi bilimlarni izlash 
ehtiyojini uyg‘otadi.  
 
Muammoli tizim 
 
    

              



Do'stlaringiz bilan baham:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


elnur---pasha-ibish-olu-6.html

elnur-biolu-sfrov-kiik-2.html

elnur-musayeva---shif-13.html

elnur-musayeva---shif-5.html

elnur-musayeva.html