1 ... 162 163 164 165 166 167 168 169 ... 281

Elm–Texnika–İstehsal - Elmi biliklər üst-üstə yığılarkən bəzən

səhifə166/281
tarix19.07.2018
ölçüsü5.83 Mb.

  Elm–Texnika–İstehsal 

 

 

 

427

 

məqsəd və maraqlarını reallaşdırmaq üçün təbiət və ictimai həyat qa-

nunlarının dərk edilməsi və praktik istifadə əsasında yaratdığı və tətbiq et-

diyi süni orqanlar sistemidir».

6

1  

Göründüyü kimi «metodoloji izahat»dan sonra verilən bu tərifdə 

Q.N.Volkovun yuxarıda təhlil etdiyimiz tərifinə nəzərən heç bir irəliləyiş, 

yenilik yoxdur və onun haqqında dediyimiz fikirlər eynilə bu «yeni» tərifə 

də aid edilə bilər. Yeganə dəyişiklik «ictimai insan» və ya «cəmiyyət» söz-

lərini ümumiyyətlə «insan» sözü ilə əvəz etməkdədir ki, bununla da «tex-

nika» anlayışının əhatə dairəsi yalnız bir qədər də genişlənir və onun icti-

mai istehsalla əlaqələndirilə bilməsi üçün son imkanlar da aradan qalxmış 

olur. 


 

                                                 

1

 Yenə orada. 



Elm haqqında elm 

 

 

 

428


 

 

 

 

 

Texniki tərəqqi 

 

 

  Bəşər tarixinin ilk mərhələsi, daha doğrusu, tarixdən əvvəlki dövr, 

müxtəlif coğrafi bölgələrdə nə qədər müxtəlif və rəngarəng olsa da, bütün 

xalqlar üçün əsasən eyni səciyyə daşımışdır. Daha doğrusu, müasir dövrün 

uzaqlığından baxanda təfərrüatlar nəzərə çarpmır. 

  İnsanın bir insan kimi, cəmiyyətin üzvü kimi, formalaşması prose-

si təbii mühitin spesifikasından qismən asılı olsa da, bütün bölgələr üçün 

ümumi olan cəhətlər daha çox idi. Bu ümumilik ən çox texniki tərəqqidə 

özünü göstərir. Texnika dedikdə XXI əsrdə yaşayan adamların ağlına ilk 

növbədə elektronika, traktor, kompüter, raket, mürəkkəb avtomat qurğular 

düşür. Lakin müasir həddə  gəlib çatana qədər texnika uzun tarixi inkişaf 

yolu keçmişdir. Biz daha artıq xışın, kotanın, dəryazın, hətta belin, toxa-

nın, rəndənin, çəkicin texniki tərəqqidə mühüm bir mərhələ olduğunu unu-

duruq. Halbuki onlar bu gün də istifadə olunmaqla davam edir. Digər tə-

rəfdən də, keçmişimiz üçün ənənəvi olan texnika bizim həyat tərzimizə da-

xil olmuş, bədii ədəbiyyatda və incəsənətdə də öz əksini tapmışdır. Bu tex-

nika növləri bizim üçün doğmadır, çünki bizim milli mədəniyyətimizin tər-

kib hissəsidir. Çünki onları biz başqa xalqlardan hazır şəkildə almışıq. On-

ları bizim ulu babalarımız özləri ixtira edib, təkmilləşdirib və istifadə 

ediblər. 

 Müasir texnika isə, çox təəssüf ki, əsasən xarici ölkələrdə, başqa 

xalqların yaradıcılığının məhsulu kimi meydana gəlir və bizim həyatımıza 

hazır  şəkildə daxil olur. Bu da bir ölkənin başqa ölkədən iqtisadi və 

texnoloji asılılığına gətirib çıxarır. 

  Bəli, təbii-tarixi proses getdikcə özünə ən optimal yol seçir və bu 

yol müxtəlif regionlarda təkrar olunur. 

 Lakin elə ki, nisbətən sürətli inkişaf yolu keçən xalqlar müəyyən 

mütəşəkkillik qazandıqdan sonra həmin tarixi inkişaf yolunun hələ  aşağı 

  Elm–Texnika–İstehsal 

 

 

 

429

 

pilləsində olan xalqlarla təmasda olur, onda təbii-tarixi proses kənar təsirə 

məruz qalır. Texnika da getdikcə daha artıq dərəcədə milli mədəniyyətin 

tərkib hissəsinə çevrilir. İnsan ilə texnika arasındakı daxili vəhdət və ahəng 

pozulur və bu ahəngin bərpa olunması üçün xüsusi səy göstərilmir.  

  Lakin bütün bunlar tarixin sonrakı mərhələlərində baş verir. Tari-

xin ilk mərhələsində isə texniki tərəqqi insanın inkişafının, ictimai tərəqqi-

nin tərkib hissəsi kimi həyata keçir. Bu baxımdan, texnikanın genezisi in-

sanın şüurlu əməli fəaliyyətinin tarixi ilə qırılmaz surətdə bağlıdır. Təsadü-

fi deyil ki, ümumdünya tarixi inkişaf prosesini, insan təbiətinin genezisini 

araşdıran H.Ə.Həsənov dönə-dönə texnikanın genezisi məsələsinə toxunur 

və müxtəlif tarixi dövrlərdə onun oynadığı roldan bəhs edir.

6

1    

Texnikanın tarixi maddi istehsal prosesinin başlandığı vaxtdan baş-

lanır. Onu yaradan əsas səbəb insanın təbii ehtiyaclarıdır.  İnsan yaşamaq 

üçün yeməlidir, geyməlidir. Təbiətin dəyişkən və bəzən də sərt iqlimindən 

qorunmaq, daldalanmaq üçün özünə münasib yer tapmalıdır. Lakin insan 

heyvanlardan fərqli olaraq bütün ehtiyaclarını  təbiətdə hazır  şəkildə olan 

şeylər hesabına ödəyə bilməz. 

Heyvanlar alətsiz fəaliyyət göstərir. Onlar yalnız öz təbii orqanları-

nın – əqlin, ağızın və s. köməkliyi ilə özlərini təbiətdə hazır olan qidalarla 

təmin edir. İnsan isə alətlərdən istifadə etməklə öz təbii orqanlarının 

imkanlarını artırır. İnsanın ilkin istifadə etdiyi alətlər təbiətdə hazır şəkildə 

mövcud olan şeylərdir. Ucu iti daş parçaları, düz, hamar və möhkəm ağac 

budaqları və s. insanın əlinin imkanlarını artırmaq üçün, onu daha bərk və 

daha uzun etmək üçün istifadə olunurdu. Sonralar tədricən bu vasitələr 

digər təbii vasitələrin köməyilə istifadə üçün daha yararlı vəziyyətə salındı. 

İstehsal vasitələrinin – alətlərin hazırlanması  və  təkmilləşdirilməsi 

prosesi bəşəriyyətin bütün sonrakı  tərəqqisinin  əsasında durur. Əvvəlcə, 

təbiətdə hazır şəkildə olan şeylərdən istifadə edə bilmək üçün əl özü tək-

milləşir.  İnsan alətdən istifadə etmək vərdişləri qazanır. Sonra alətlərin 

özünü təkmilləşdirmək üçün insan digər alətlərin köməyindən istifadə edir 

və yeni əməliyyatlar aparmalı olur. Bu əməliyyatların dəfələrlə  təkrar 

olunması nəticəsində yeni əməli vərdişlər formalaşır. 

İnsanın ilk tarixi inkişaf dövründə əldə etdiyi əməli vərdişlərin çoxu 

                                                 

1

 Г.А.Гасанов.  Генезис  техники // Цель  истории.  Философия  истории  поли-

тического генезиса человеческого общества. Баку, Элм, 2004, с. 257-262.  


:

book
book -> MahirəNərimanqızı
book -> Microsoft Word diplomatiya az doc
book -> O’rta Maxsus Kasb-hunar kollejlarida pedagogik fanlarni o’qitishda keys-stadi texnologiyasidan foydalanishning ilmiy –pedagogik asoslari
book -> Bitiruv malakaviy ishi


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


gigyena-profilaktik-3.html

gihindamuyaga---ss-.html

gijlmetdinova-rshid.html

gijom-myusso-bumazhnaya.html

gijom-myusso-ti-budesh-3.html